Αντόνιο Ταμπούκι, Έτσι ισχυρίζεται ο Περέιρα
Μετάφραση: Ανταίος Χρυσοστομίδης
Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2010
18-2-2015
Βιβλίο 65ο
Πρόταση του Παύλου Νεράντζη
Παύλος Νεράντζης
Διάβασα το βιβλίο για πρώτη φορά το 1997 με αφορμή την
επίσκεψη του Ταμπούκι στη Θεσσαλονίκη, όπου θα βραβευόταν με το βραβείο
λογοτεχνίας Ευρωπαϊκό Αριστείον Γραμμάτων, ένας από τους λιγοστούς, κατά τη
γνώμη μου, θεσμούς της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που αποτυπώνει τα κοινά στοιχεία
της ευρωπαικής κουλτούρας.
Το μυθιστόρημα έχει χρονική αναφορά στα τέλη της
δεκαετίας του ΄30 -το 1938 συγκεκριμένα- όταν η Ευρώπη βρίσκεται στα πρόθυρα
του Β΄Π.Π., η Γερμανία ζει στον αστερισμό του ναζισμού, η Ισπανία του Εμφυλίου
και η Πορτογαλία μιας δικτατορίας. Σ΄
αυτό το βίαιο πολιτικά περιβάλλον που συνταράσσει τη Γηραιά Ήπειρο ο Ταμπούκι αφηγείται
την ιστορία ενός Πορτογάλου δημοσιογράφου, του Περέιρα, ενός συντηρητικού,
γερασμένου ανθρώπου, που αίφνης βρίσκει το ηθικό σθένος, τη δύναμη να
συγκρουστεί με ό,τι τον δυνάστευε. Ο Περέιρα εναντιώνεται στο φασιστικό
καθεστώς Σαλαζάρ, όταν ένας νεαρός Ιταλός, ο
Μοντέιρο Ρόσσι, που έρχεται από τον Ισπανικό Εμφύλιο, του ζητάει να τον
βοηθήσει. Η σύγκρουση ανάμεσα στον συντηρητικό ηλικιωμένο και στον νεαρό
επαναστάτη, ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς αξιακά κόσμους, είναι αναπόφευκτη.
Από
την αρχή, όμως, της σύγκρουσης αυτής, της ιδεολογικής αντιπαράθεσης ο συγγραφέας
προϊδεάζει τον αναγνώστη για το προς τα πού θα γύρει η πλάστιγγα: ο Περέιρα
κρύβει τον νεαρό, του δίνει να γράψει νεκρολογίες. Και παρότι δεν εγκρίνει τα
κείμενα του νεαρού, συνεχίζει να τον βοηθά. Ίσως γιατί αυτός ο φιλήσυχος άνθρωπος
νοιώθει ενοχές, ίσως γιατί βλέπει στο πρόσωπό του Ρόσσι τον γιο που ποτέ δεν
απέκτησε, ίσως γιατί στα νιάτα του να
ήταν και ο ίδιος επαναστάτης, κάτι που υπονοεί κάποια στιγμή. Όποιο κι αν είναι
το κίνητρο της προσέγγισης του Περέϊρα προς τον Ρόσσι, το βέβαιο είναι ότι ο
νεαρός γίνεται ο καταλύτης για ν΄αλλάξει, για να αφυπνιστεί η συνείδηση ενός
καταπτοημένου ανθρώπου..
