28 Απριλίου 2016

Διδώ Σωτηρίου, "Ματωμένα χώματα"

Διδώ Σωτηρίου, Ματωμένα χώματα, Κέδρος 1962
17-2-2016
Βιβλίο 84ο
Πρόταση της Ελένης Παπαστεργιάδου

Ελένη Παπαστεργιάδου
Επηρεασμένη από την επικαιρότητα και το προσφυγικό, θυμήθηκα και πάλι την γιαγιά και τις ιστορίες της. «Μωρί  Ελένη έλα νταγιάντισε να σου πω..», ..να σου δώκω το μπαξίσι σου,..μια μπουκουνιά» και τόσες άλλες χαριτωμένες λέξεις που φυσιολογικά χρησιμοποιούσε από γεννησιμιού της. Δεν τις καταλάβαινα, μπερδευόμουν και από πάνω γελούσα κιόλας. Εκείνη όχι μόνο δεν θύμωνε, αλλά με στωικότητα και υπομονή ξεκινούσε τις ιστορίες για την όμορφη πατρίδα την Σμύρνη. Από τη μια τα παστρικά ασβεστωμένα σπίτια τους, οι πλεκτοί σεμέδες, τα αρώματα που λάτρευε ως τον καημό για την ειρηνική συνύπαρξη με «τσι τουρκαλάδες». Στην ερώτηση «γιατί φύγατε γιαγιά», κάθε φορά βούρκωνε αυτόματα και αναφέρονταν στις γλαφυρές περιγραφές του διωγμού που άκουσε από την μάνα της.  Αυτό ήταν που μου έκανε και μου κάνει ακόμη εντύπωση,πώς βίωσε ένα βρέφος ενός  έτους  την προσφυγιά μέσα από τα μάτια της μάνας του! Μιλούσε για κομμένα κεφάλια, χέρια ,πόδια δεξιά και αριστερά, αίματα, φωνές, κλάματα, φωτιές. Μπήκαν σε μία βάρκα τρύπια και σώθηκε από ένα Αρμενάκι όπως είπε, που φώναζε μέσα στον πανικό  τίνος είναι το μωρό. Με τα λίγα χρήματα κρυμμένα στις φασκές ξεκίνησαν την ζωή τους εδώ, μέσα σε έναν νέο διωγμό.
Το βιβλίο το αναζήτησα, ψάχνοντας  να ενώσω το παζλ  στο μυαλό μου. Ιστορικά γεγονότα, μαρτυρίες της γιαγιάς, γνωριμία με τις ρίζες, για να μην ξεχνώ.


Κρατάω την δίψα και τον αγώνα για την ζωή και την επιβίωση, όπως και ότι η πατρίδα μας είναι η μνήμη.


 Βιοεργογραφικά στοιχεία 

Η Διδώ Σωτηρίου (1909-2004) ήταν μυθιστοριογράφος και δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, κόρη του Ευάγγελου Παππά και της Μαριάνθης Παπαδοπούλου. Το 1919 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στη Σμύρνη και μετά την καταστροφή του 1922 κατέφυγαν στην Ελλάδα. Στην Αθήνα ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές της με δασκάλους μεταξύ άλλων τους λογοτέχνες Κώστα Παρορίτη και Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη. Φοίτησε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και το 1937 παρακολούθησε για λίγους μήνες μαθήματα γαλλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Από το 1936 στράφηκε επαγγελματικά προς τη δημοσιογραφία. Συνεργάστηκε με το περιοδικό "Γυναίκα" (ως αρχισυντάκτρια) και τις εφημερίδες "Νέος Κόσμος" και "Ριζοσπάστης" (αρχισυντάκτρια από το 1944), ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συνεργάστηκε με τις Μέλπω Αξιώτη, Έλλη Αλεξίου, Έλλη Παππά, Τιτίκα Δαμασκηνού, Ηλέκτρα Αποστόλου, Χρύσα Χατζηβασιλείου και άλλες ελληνίδες της αντίστασης. Πήρε μέρος στο συνέδριο της Κοινωνίας των Εθνών στη Γενεύη το 1935, όπου γνωρίστηκε με τη σύντροφο του Λένιν Αλεξάνδρα Κολοντάι και στο ιδρυτικό συνέδριο της Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών το 1945 στο Παρίσι. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1959 με την έκδοση του μυθιστορήματος "Οι νεκροί περιμένουν". Έργα της μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Ένα κομμάτι του έργου της έχει γνωρίσει επιτυχία στο εξωτερικό, και ιδιαίτερα στην Τουρκία. Η Διδώ Σωτηρίου ανήκει στους Έλληνες πεζογράφους του μεσοπολέμου. Το έργο της κινείται στο πλαίσιο του ρεαλισμού με έντονη την παρουσία του αυτοβιογραφικού στοιχείου και της συναισθηματικής συμμετοχής του συγγραφέως στις περιπέτειες των ηρώων της, και αντλεί τη θεματολογία του από τη μικρασιατική καταστροφή, την περίοδο του εμφυλίου και την μετά τον εμφύλιο περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Με τα "Ματωμένα χώματα" η Σωτηρίου εγκαινίασε την πορεία της προς μια γραφή που συνδυάζει τη μυθιστορηματική τεχνική με μια προοπτική εξέτασης των θεμάτων της από ιστορική σκοπιά, πορεία που συνέχισε και στα δύο επόμενα μυθιστορήματά της την "Εντολή", με θέμα την υπόθεση Μπελογιάννη και το "Κατεδαφιζόμεθα". Τιμήθηκε με το βραβείο ελληνοτουρκικής φιλίας Αμπντί Ιπεκτσί, το 1983, με το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας, το 1989, με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, το 1990 και με τον Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος, το 1995. Το 2001 η Εταιρεία Συγγραφέων καθιέρωσε προς τιμήν της το βραβείο "Διδώ Σωτηρίου", το οποίο απονέμεται "σε ξένο ή Έλληνα συγγραφέα που με τη γραφή του αναδεικνύει την επικοινωνία των λαών και των πολιτισμών μέσα από την πολιτισμική διαφορετικότητα". Πέθανε στην Αθήνα στις 23 Σεπτεμβρίου του 2004. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία της Διδώς Σωτηρίου βλ. Αλέξης Ζήρας, "Σωτηρίου Διδώ", στο "Παγκόσμιο βιογραφικό λεξικό", τ. 9β, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988· Βαγγέλης Κάσσος, "Διδώ Σωτηρίου", στο "Η μεταπολεμική πεζογραφία· από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67", τ. Ζ΄, Αθήνα, Σοκόλης, 1988, Δημοσθένης Κούρτοβικ , "Διδώ Σωτηρίου", στο "Έλληνες μεταπολεμικοί συγγραφείς: ένας κριτικός οδηγός", Αθήνα, Πατάκης, 1995 και Μιχάλης Μ. Μερακλής, Δώρα Μέντη, "Σωτηρίου Διδώ" στο "Λεξικό νεοελληνικής λογοτεχνίας", Αθήνα, Πατάκης, 2007. 

(Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, γεννημένων από τον 18ο αιώνα έως το 1935, Ε.ΚΕ.ΒΙ.)



Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ


(2014)Ηλέκτρα, Κέδρος
(2011)Κατεδαφιζόμεθα, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη
(2011)Τα παιδιά του Σπάρτακου, Κέδρος
(2009)Ματωμένα χώματα, Κέδρος
(2009)Τα πρώτα βήματα του ψυχρού πολέμου, Κέδρος
(2008)Κατεδαφιζόμεθα, Κέδρος
(2008)Ματωμένα χώματα, Κέδρος
(2008)Ματωμένα χώματα, Κέδρος
(2008)Οι νεκροί περιμένουν, Κέδρος
(2004)Τυχαίο συναπάντημα και άλλες ιστορίες, Κέδρος
(2000)Εντολή, Κέδρος
(2000)Μέσα στις φλόγες, Κέδρος
(1999)Ηλέκτρα, Ελληνικά Γράμματα
(1997)Farewell Anatolia, Κέδρος
(1997)Οι επισκέπτες, Κέδρος
(1996)Terres de sang, Kauffmann
(1996)Η μικρασιατική καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο, Κέδρος
(1995)Θέατρο, Κέδρος


Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

(2010)Ο Οκτώβρης και η εποχή μας, Τόπος
(1997)Ιστορική πραγματικότητα και νεοελληνική πεζογραφία 1945-1995, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας [εισήγηση]